f

Europejskie Centrum Pamięci i Pojednania - Aktualności

S Zabierowski Pomnik na gorze krematoryjnej
foto. archiw. z książki Stanislawa Zabierowskiego
pt. 
"PUSTKÓW, hitlerowskie obozy wyniszczenia w służbie poligonu SS"

Fragmenty z książki Stanislawa Zabierowskiego pt. "PUSTKÓW, hitlerowskie obozy wyniszczenia w służbie poligonu SS", Rzeszów 1981, opowiadające o wydarzeniach związanych z likwidacją i ewakuacją obozów pracy przymusowej Pustkowa w dniach 24-27 lipca 1944 r.

"...24 lipca 1944 r. wobec zbliżania się wojsk radzieckich — na dwa dni przed ewakuacją więźniów polskich — Żydom wręczono po dwa bochenki chleba, załadowano w Kochanówce po 80 osób do wagonów towarowych i odwieziono do obozu koncentracyjnego w Oświęcimiu. Stamtąd zostali rozesłani do różnych obozów w Niemczech. Należy także wspomnieć, że esesmani umieszczali w obozie pracy dla Żydów — w okresie przed 16 września 1942 r. — także Polaków, którzy pracując na terenie placu ćwiczeń SS przekroczyli ustalone przez hitlerowców przepisy porządkowe. Np. w maju 1941 r. przebywało w nim 12 Polaków, którzy traktowani byli tak samo jak Żydzi. W październiku 1941 r. Kops jednego z nich zastrzelił za usiłowanie ucieczki..."

s. 55

"...Tymczasem Armia Radziecka zbliżała się do granic dystryktu krakowskiego. W związku z tym od połowy lipca 1944 r. komenda obozu pracy przymusowej w Pustkowie rozpoczęła przygotowania ewakuacyjne. Po ich przeprowadzeniu 25 lipca zostało zwolnionych z obozu 150 więźniów, osadzonych na określoną czasowo karę. Na drugi dzień wywieziono do Oświęcimia Żydów. Ewakuacja pozostałych została wyznaczona na dzień 27 lipca 1944 r. Więźniowie przebrali się we własne ubrania i po otrzymaniu suchego prowiantu udali się poa konwojem załogi obozu na stację kolejową w Kochanówce. Tam po raz ostatni Helena Jabłonowska doręczyła im paczki żywnościowe, przygotowane przez Polski Komitet Opiekuńczy w Dębicy i około 1800 więźniów polskich obojga płci zostało załadowanych do wagonów towarowych. Pociąg został skierowany do obozu w Oświęcimiu. W drodze między stacjami Kłaj i Podłęże, w czasie postoju pociągu w lesie — zbiegła grupa sześciu więźniów — cieślów. Kiedy konwojenci stwierdzili ucieczkę, Czapla i Harke wyznaczyli innych sześciu więźniów, którzy za karę mieli być powieszeni. Nie zostało ustalone czy karę tę wykonano, a tylko Czapla po powrocie z lasu to potwierdził.
Na drugi dzień pociąg ewakuacyjny przybył do Oświęcimia-Brzezinki. Na rampie więźniowie oczekiwali szereg godzin na rozstrzygnięcie swego losu, jednak transport nie został przyjęty do obozu, tylko skierowany do Rzeszy. W Oświęcimiu został Czapla. Kobiety wywieziono do obozu koncentracyjnego w Ravensbruck, zaś mężczyzn do obozu w Sachsenhausen. Niektórzy pozostali w nim do przeprowadzonej w dniach 20—22 kwietnia 1945 r. ewakuacji, innych skierowano do Oranienburga, gdzie pracowali w zakładach zbrojeniowych ukrytych pod nazwą klinkierni oraz w zakładach przemysłowych Siemensa i Speera. Z Oranienburga zwolnionych zostało 75 więźniów z Pustkowa. Wielu zginęło w czasie bombardowania klinkierni przez aliantów. Z- Sachsenhausen i Oranienburga niektórzy więźniowie przeniesieni zostali do takich obozów koncentracyjnych, jak Bergen-Belsen, Regensburg, Nimberg i inne.
Część więźniów z Pustkowa pozostała po ewakuacji Sachsenhausen została oswobodzona 22 kwiet-nia 1945 г., zaś pozostali odzyskali wolność w tym samym dniu w czasie marszu ewakuacyjnego w kierunku Lubeki. Tak zakończyła się gehenna znacznej części więźniów pustkowskiego obozu pracy przymusowej dla Polaków..."

s. 97-99

"...Na krótki czas przed ewakuacją zostało zwolnionych 16 kobiet. Po likwidacji obozu załadowano więźniarki po 60 do jednego wagonu i —no do obozu
koncentracyjnego w Ravensbrück. Wskutek głodu i złych warunków dwie starsze kobiety zmarły w czasie jazdy. Do Ravensbruck transport przybył 31 lipca 1944 r..."

s. 113

 

 

 

Ekspozycja Historyczno-Dydaktyczna
przy Górze Śmierci w Paszczynie

w dniach:
04.07.2020 r. - 05.07.2020 r.

będzie
NIECZYNNA

Za utrudnienia przepraszamy

Ekspozycja Hostoryczno Dydaktyczna INFORMACJA

 Zapraszamy na premierową emisję telewizyjną filmu „W pięknym Pustkowie koło Dębicy..."
która odbędzie się na antenie TVP Historia 14 czerwca 2020 r. (niedziela) o godzinie 16:50.

TVP HISTORIA

https://www.facebook.com/tvphistoria/videos/1055624661498231/


„W pięknym Pustkowie koło Dębicy..."
czas: 35 min. 20 sek.

scenariusz i reżyseria: Paulina Ibek

zdjęcia: Maciej Dźwigaj, Łukasz Perkowski, Maciej Mroziewski, Rafał Śmierzchalski, Jakub Gawryl

montaż: Maciej Gońkiewicz

produkcja: BM Production s.c.

koprodukcja: Podkarpacka Komisja Filmowa

Film opowiada o obozach pracy przymusowej, jakie podczas II wojny światowej powstały w miejscowości Pustków na Podkarpaciu. Ich powstanie nieodłącznie wiązało się z istnieniem na tych ziemiach poligonu wojskowego SS Truppenübungsplatz Heidelager. Pierwszy z obozów powstał w roku 1940 i był przeznaczony dla ludności pochodzenia żydowskiego. Na podstawie szacunkowych danych uznaje się, iż liczba śmiertelnych ofiar tego obozu wyniosła ok. 7,5 tysiąca więźniów. W 1941 roku uruchomiono w Pustkowie kolejny obóz - tym razem dla jeńców sowieckich. Zginęło ich tutaj około 5 tysięcy. Trzeci obóz - pracy przymusowej dla Polaków - stworzono jesienią 1942 roku. Ogółem w Pustkowie na skutek biologicznego wyniszczenia, egzekucji i rozstrzeliwań zginęło 2,5 tysiąca Polaków. Ciała ofiar palono na palenisku kremacyjnym zlokalizowanym na szczycie "Królowej Góry" (obecnie "Góra Śmierci").

Dzięki opowieści byłych więźniów w filmie przedstawiona została obozowa rzeczywistość, koszmar codziennego życia i walki o przetrwanie. Tło historyczne przybliżają miejscowi regionaliści. Pamięć o tysiącach ofiar pielęgnowana jest dzięki istnieniu Europejskiego Centrum Pamięci i Pojednania, którego pracownicy także dołączyli do grona narratorów w dokumencie.

Data 14 czerwca 2020 r. emisji nie jest przypadkowa, ponieważ film emitowany będzie w związku z rocznicą pierwszego transportu polskich więźniów do obozu koncentracyjnego Auschwitz.

W najbliższym czasie, planowane są kolejne projekcje w kanałach w TVP REGIONALNA (Kraków, Lublin, Rzeszów i inne).

 

 

2020 06 14 Narodowy Dzien Pamieci Ofiar Niemeickich Obozow IPN KRAKOWŹródło: Oddział IPN w Krakowie

Kalendarium. 14 czerwca 1940 r. do niemieckiego obozu koncentracyjnego KL Auschwitz dotarł z Tarnowa pierwszy masowy transport 728 mężczyzn, w większości polskich więźniów politycznych.

Więcej na stronie Oddziału Instytutu Pamięci Narodowej w Krakowie:
https://krakow.ipn.gov.pl/pl4/aktualnosci/101310,80-rocznica-pierwszego-masowego-transportu-Polakow-do-KL-Auschwitz-Krakow-Tarnow.html
https://krakow.ipn.gov.pl/pl4/wideorelacje-spoty-i-do/101118,Pierwszy-masowy-transport-Polakow-do-KL-Auschwitz-Dyskusja-na-krakowskim-Przysta.html