f

Europejskie Centrum Pamięci i Pojednania - 75. rocznica ewakuacji obozów pracy przymusowej Pustkowa - 24-27.07.2019 r.

 Gora Smierci arch MRD ECPiP

Fot. Archiwum ECPiP

W tym roku obchodzimy 75. rocznicę ewakuacji obozów pracy przymusowej Pustkowa, którą Niemcy przeprowadzili w dniach 24-27 lipca 1944 r.
Obozy pracy przymusowej w Pustkowie funkcjonowały w latach 1940-1944 na utworzonym w tym czasie niemieckim poligonie SS-Truppenübungsplatz „Heidelager”. To tutaj w ponurych latach II wojny światowej wykorzystywano niewolniczą pracę więźniów Polaków, Żydów i jeńców sowieckich. 
Gdy Armia Czerwona zaczęła zbliżać się do granic dystryktu krakowskiego Generalnego Gubernatorstwa, komenda obozów pracy przymusowej w Pustkowie, od połowy lipca 1944 r. rozpoczęła przygotowania do ewakuacji. Podczas tych działań m.in. 25 lipca zwolniono z obozu 150 więźniów, którzy byli osadzeni na określony wymiar kary. Następnego dnia z obozu w Pustkowie wywieziono Żydów do Konzentrationslager Auschwitz-Birkenau. Pozostałych więźniów Polaków, ewakuowano w dniu 27 lipca 1944 r. 
Więźniom po przebraniu się we własne ubrania, wydzielono suchy prowiant, po czym pod konwojem SS-manów poprowadzono ich na stację kolejową Kochanówka. 
Wtedy też księżna Helena z Reyów Jabłonowska, po raz ostatni przekazała więźniom żywność, którą przygotował Polski Komitet Opiekuńczy w Dębicy. W tym dniu blisko 1800 więźniów polskich mężczyzn i kobiet w wagonach towarowych skierowano do KL Auschwitz-Birkenau. Podczas przejazdu, w trakcie postoju pociągu pomiędzy stacjami Kłaj i Podłęże, udało się uciec 6 więźniom. Gdy SS-mani odkryli ucieczkę więźniów, wówczas Czapla i Harke wyznaczyli 6 innych więźniów, którzy w odwecie mieli zostać powieszeni. W kolejnym dniu pociąg z ewakuowanymi więźniami dotarł do przybył do KL Auschwitz-Birkenau. Przez wiele godzin więźniowie czekali na rozstrzygnięcie swoich losów. Według jednej z ralacji, dzięki interwencji komendanta poligonu Bernarda Vossa transport z więźniami skierowano do Rzeszy do obozów koncentracyjnych przy zakładach zbrojeniowych. Kobiety więźniarki przetransportowano do KL w Ravensbruck, zaś mężczyzn do KL Sachsenhausen. 
Ci ostatni przebywali w nim, aż do jego ewakuacji w dniach 20—22 kwietnia 1945 r., kolejnych zaś skierowano do KL Oranienburg. Tam więźniowie pracowali w zakładach zbrojeniowych oraz w zakładach przemysłowych Siemensa i Speera. Z obozu koncentracyjnego w Oranienburgu uwolniono 75 więźniów z dawnego obozu pracy przymusowej Pustkowa. Wielu więźniów straciło życie podczas bombardowania klinkierni przez alianckie samoloty. Z obozów koncentracyjnych w Sachsenhausen i Oranienburgu część więźniów była przeniesiona do Barth, Bergen-Belsen, Nimberg, Pölitz, Regensburg i innych. 
Pozostała grupa więźniów z Pustkowa po ewakuacji Sachsenhausen została oswobodzona w dniu 22 kwietnia 1945 г. Inni podczas marszu ewakuacyjnego do Lubeki również odzyskali wolność w tym samym dniu. W ten sposób zakończyła się potworna gehenna wielu więźniów obozu pracy przymusowej Pustkowa, którą Niemcy zgotowali im podczas II wojny światowej. 
Podsumowując należy podkreślić, że w obozach pracy przymusowej Pustkowa śmierć poniosło co najmniej 15 000 ludzi, w tym 2,5-3 tys. Polaków, ok. 7 tys. Żydów i 5 tys. jeńców sowieckich.