English Information

f

Europejskie Centrum Pamięci i Pojednania - Aktualności

2024 02 23 plakat SzH Estonczycy

 

      Serdecznie zapraszamy na kolejne "Spotkanie z Historią", które odbędzie się w dniu 23 lutego 2024 r., o godzinie 18.00, w sali widowiskowej w Domu Kultury CKiB w Pustkowie-Osiedlu 26 A.

Wykład pt. "Legion Estoński na poligonie SS "Heidelager" w Pustkowie" poprowadzi pan Jacek Cielecki.

Prelekcja dotyczyć będzie formowania, bytności i struktury Legionu Estońskiego na poligonie SS "Heidelager" w Pustkowie. Będzie można zapoznać się z niepublikowanymi do tej pory w języku polskim wspomnieniami estońskich żołnierzy, zdjęciami i pamiętnikami stworzonymi przez w/w żołnierzy.

Prelegent "Spotkania z Historią" pan Jacek Cielecki jest pracownikiem Instytutu Pamięci Narodowej Oddziału we Wrocławiu. Jest historykiem i badaczem zagadnień związanych z II wojną światową na Śląsku tj. działania zbrojne i obozy pracy. Od kilkunastu lat związany z historią i kulturą Estonii. Autor opracowań i książek poświęconych udziałowi Estończyków w II wojnie światowej. W swojej pracy kładzie szczególny nacisk na jednostki estońskie w szeregach armii niemieckiej na frontach II wojny światowej. Jego dwutomowa publikacja "Nadzieja wdeptana w błoto" poświęcona walkom estońskiej dywizji SS na Śląsku w 1945 roku odniosła sukces i była pierwszą tego typu monografią przetłumaczoną na język estoński. W chwili obecnej pracuje nad monografią Legionu Estońskiego utworzonego na terenie poligonu SS "Heidelager" w Pustkowie i wydzielonego z niego 1. Ochotniczego Batalionu Grenadierów Pancernych SS "Narwa".

Wstęp wolny

Zapraszamy

 

Jab onowska rocznica1

Fot. Zbiór Zofii Jabłonowskiej - Ratajskiej

 

W dniu 4 stycznia 2024 r. minęła 129. rocznica urodzin Księżnej Heleny Jabłonowskiej, patronki Europejskiego Centrum Pamięci i Pojednania. Patrząc na biografię księżnej Heleny, śmiało możemy powiedzieć, że była niezwykłym człowiekiem. To postać kobiety, o pięknym, ponadprzeciętnym charakterze, oddanej działaczki społecznej, wielkiej Polki i patriotki. Była żołnierzem Armii Krajowej (ps. "Rzepicha"), przewodniczącą Rady Głównej Opiekuńczej w powiecie dębickim. Podczas II wojny światowej organizowała pomoc charytatywną na rzecz ofiar wojny, osobom potrzebującym wśród mieszkańców ziemi dębickiej oraz więźniów obozów pracy przymusowej Pustkowa.

Księżna Helena Jabłonowska z domu hrabianka Rey przyszła urodziła się 4 stycznia 1895 r. Była córką Mikołaja Reya z Przyborowa i Marii – hrabianki z domu Bobrowska. Od wczesnych lat młodzieńczych zaangażowana się w działalność społeczną. W czasie ciężkich lat I wojny światowej organizowała kształcenie dziewcząt w postaci kursów gospodarczych. Co ważne, finansowo zaangażowana była wspieranie Legionów Piłsudskiego. Podczas swojego pobytu w Wiedniu swoją opieką objęła polskich uchodźców, natomiast w Szwajcarii aktywnie pracowała w Komitecie Polskim.

Jeszcze podczas trwania I wojny światowej, Helena Reyówna wzięła ślub z Józefem Teodorem, Księciem Jabłonowskim. Miało to miejsce w dniu 18 września 1917 r. Młoda para książęca zamieszkała w Przyborowie, który był dziedzicznym majątkiem Heleny. Po odzyskaniu w 1918 r. przez Polskę niepodległości, w kresie międzywojennym, Księżna Helena Jabłonowska pełniła funkcję Prezesa Akcji Katolickiej i Sodalicji Mariańskiej. Swoją działalność społeczną i charytatywną ukierunkowała na inicjowanie i pomoc w organizowaniu ochronek dla wiejskich dzieci. Tutaj dzieci te mogły otrzymywać niezbędną opiekę i wyżywienie, gdy ich matki wykonywały prace polowe w rolnictwie.

Działalność charytatywną w sposób szczególny Księżna Helena Jabłonowska rozwinęła podczas tragicznych lat okupacji hitlerowskiej II wojny światowej. To właśnie w swoim majątku w Przyborowie wspierała potrzebujących, niosła pomoc wysiedlonym, w tym rodzinom żołnierzy i oficerów Wojska Polskiego, a także rodzinom poległych lub więzionych w jenieckich obozach. Księżna włączyła się również w organizację tajnego nauczania. Kolejną formą jej działalności było zaangażowanie się w walkę z okupantem w strukturach podziemnych Armii Krajowej (ps. „Rzepicha”). Również wtedy objęła funkcję przewodniczącej Rady Głównej Opiekuńczej powiatu dębickiego. Organizowała wówczas pomoc żywnościową bądź materialną dla rodzin wysiedlonych, rodzin wojskowych, więźniów i uciekinierów, a także na potrzeby walki i osobom zagrożonym preparowano fałszywe dokumenty. Wśród wielu różnych form działalności Księżna Helena, którymi zajmowała się, była także pomoc aresztowanym oraz kuchnia obywatelska (jakże potrzebna w czasach wojny).

Niezwykłym, bohaterskim rozdziałem działalności Księżnej Heleny Jabłonowskiej podczas II wojny światowej, była pomoc niesiona więźniom niemieckich obozów pracy przymusowej Pustkowa, które funkcjonowały przy zbudowanym w 1940 r. poligonie wojskowym Waffen SS Truppenübungsplatz Heidelager. W ramach tej pomocy dostarczano więźniom żywność, leki i ubrania oraz pośredniczono w przekazywaniu listów i grypsów. Potocznie więźniowie nazywali ją nawet „Naszą Matką”. W ramach działalności konspiracyjnej Księżna Helena, pod pozorem załatwiania niezbędnych formalności z władzami poligonu, zbierała informacje dla dowództwa AK, a w szczególności odnośnie ilości i stanu więźniów oraz funkcjonowaniu obozów.

Zaraz po zakończeniu II wojny światowej, niestety na skutek nacisku władz komunistycznych, Jabłonowscy opuścili swój majątek w Przyborowie i zamieszkali w Krakowie. Pomimo ponurych realiów powojennej rzeczywistości Księżna Jabłonowska nadal aktywnie działała społecznie. Zawsze pamiętała o potrzebujących, czynnie wspierała ochronki dla dzieci robotników oraz sierot, których po wojnie było wiele.

Księżna Helena z Reyów Jabłonowska zmarła w dniu 11 czerwca 1977 r. i została pochowana w rodzinnym grobowcu na cmentarzu parafialnym w Straszęcinie.

Europejskie Centrum Pamięci i Pojednania, którego integralną część stanowi Ekspozycja Historyczno-Dydaktyczna przy Górze Śmierci w Paszczynie, od 2011 roku nosi zaszczytne imię Księżnej Heleny z Reyów Jabłonowskiej.

 

 

404402137 875852244237547 7835186295139921440 n

Fot. archiwum ECPiP

 

W trakcie kolejnego dnia badań archeologicznych (03.01.2024 r.) na terenie Brzeźnicy został odnaleziony pocisk artyleryjski. Na miejsce skierowani zostali funkcjonariusze Policji zajmujący się rozpoznaniem minersko – pirotechnicznym i potwierdzili, że jest to pocisk artyleryjski kalibru 105 mm z czasów II wojny światowej. Do czasu przybycia patrolu saperskiego znalezisko zabezpieczali funkcjonariusze Policji.

4 stycznia na miejsce przybyła załoga patrolu saperskiego z Rzeszowa, która zabezpieczyła niewybuch w specjalistycznym pojeździe pirotechnicznym i przetransportowała go na poligon w Nowej Dębie celem neutralizacji.

UWAGA! W przypadku znalezienia niewypału należy natychmiast powiadomić policję, ponieważ jakiekolwiek manipulowanie przy pocisku grozi jego detonacją, a co za tym idzie uszkodzeniem ciała, a nawet śmiercią dla osoby przebywającej w jego pobliżu!

Fot. archiwum ECPiP